Linh mục Mễn

http://www.linhmucmen.com

DẠY EM NGOAN ĐẠO - Abbé G. Courtois Ch.3-4

DẠY EM NGOAN ĐẠO - Abbé G. Courtois Ch.3-4

DẠY EM NGOAN ĐẠO - Abbé G. Courtois Ch.3-4

Abbé G. Courtois
DY EM NGOAN ĐO

III. THỰC HÀNH.. 1
17. Thuật chỉ huy. 1
18. Tập các em cầu nguyện. 5
19. Thuật nói với trẻ em.. 9
20. Tổ chức cho trẻ em chơi: 11
21. Tập các em hát: 13
22. Nghệ thuật cổ vũ. 14
23. Nghệ thuật quở mắng. 16
24. Thuật xử phạt 17
25. Luyện tập đức Bác ái 19
26. Huấn luyện lòng trung thực. 20
27. Huấn luyện lòng dũng cảm.. 21
IV. MẤY LỜI KHUYÊN THỰC HÀNH.. 22
28. Tiên liệu. 22
29. Ngân quỹ. 26
30. Sức khoẻ hàng đầu. 27
31. Thích nghi 28
32. Tinh thần phẩm trật 29
33. Không ngã lòng. 31
34. Tìm người cộng tác. 33
35. Biết ra đi 41
 

III. THỰC HÀNH

 

17. Thuật chỉ huy

“Không vì nhu cu có ch huy mà người lãnh đo được sáng giá, song là cách thc ông điu hành công vic” (Foch).
Nếu ch huy ch là ra lnh thì vai trò ca ch huy không khó. Làm cho lnh được tuân hành, đó là mu cht ca vn đ.
Trước hết, ch huy phi biết chính xác điu mình mun, sau đó mi ra lnh vi ý chí cương quyết phi tuân hành. Không vy tr em s không tiếp nhn, và không k chi li ch huy ban b.
Khi ban b điu gì, bn phi nói vi ging điu chc nch bo đm s được tuân hành.
Đng ra lnh vi ging điu van xin. Không khi nào được ăn xin s vâng li.
Phi sp xếp đ không bao gi nói li nhiu ln cùng mt điu lnh. Đ được vy, ch ra lnh khi tr em trong tư thế nghe rõ, hiu đúng và có th chp hành ngay.
Đ biết được các em đã nghe rõ và hiu đúng nên bt các em nhc li.
Ch đòi buc nhng điu hp lý. Chng hn như bt các em lng lâu mà không có chăm sóc và gây hng thú, làm thế là hu hoi quyn bính.
Cũng tai hi không kém khi kéo dài quá đáng mt sinh hot k c cuc chơi, đã làm các em thm mt.
Không đt ra quá nhiu điu cm. Hãy chn la và n đnh mt s nh rõ ràng cn thiết, và quyết đnh phi nm gi nghiêm chnh.
Ch đòi tôn trng các khon lut căn bn cách không khoan nhượng, ngoài ra nên dành đt cho s t do các nhân phát trin.
Đ d gây nim vui cho đoàn đi, chính là s t do cá nhân liên hip vi k lut tp th.
Mt s c gng, k c s hy sinh na s được chp nhn vui v, nếu ngay t đu nó được đ ra như mt điu kin kh dĩ cho cuc chơi được din tiến tt đp, hay cho mt ngày được trôi chy lành mnh.
Bui đu đã phóng khoáng ri thì sau hết đường n đnh li.
Tránh ra lnh cm bao nhiêu có th. Vì khi cm vic gì là làm ny sinh ý tưởng ước mun làm điu cm y.
My t d:
- Đng nói: không được chơi gian  
- Hãy nói: chơi cho thành tht
- Đng nói: trong nhà th không được quay ngang
- Hãy nói: nhìn thng vào nhà chu
- Đng nói: không được đánh nhau        
- Hãy nói: luôn sng hoà nhã và hành đng như con nhà có giáo dc       
- Đng nói: không được dơ
- Hãy nói: sch sung sướng chng nào
- Đng nói: không được đến tr
- Hãy nói: ráng đến nơi trước 5 phút.
Mt phương thc khác na là vi ging điu vui v trình bày điu cm vi tính cách hn chế hơn là cm đoán.
My t d:
- Đng nói: cm trèo cây và leo tường
- Hãy nói: ch em nào có văn bn cho phép mi được trèo cây
- Đng nói: không được nht trái rng
- Hãy nói: phi có phép ông gi vườn mi được nht trái rng
- Đng nói: thy cm các em chơi gin trên đường l
- Hãy nói: các em được chy chơi đâu tuỳ thích, nhưng ch đến đu đường l thôi. Thy không nói là trên đường l, vì trên đường l xe c đi li. Ri xy ra tai nn, ti thy phi ht em đã banh thây đem v cho má.
Đ d dàng chiếm được s đng tình ca tr em v n lc bn mun các em thc hin, bn c tưởng như s vic đã được gii quyết xong, đ ri làm bng sáng lên trong các em hình nh con người các em s rt đp khi biết t thng đ thi hành.
T d như: “Đây là cách ta có th làm đ hành đng như mt tinh binh ca Đc Kitô”.
Mt phương cách khá tt làm cho tr em ham điu bn thích là gi lên trong các em nhng ham mun lành thánh, bày t cho các em lý tưởng có th thành đt, phn khích các em hăng say thích thú.
Trong thâm tâm em nào cũng có chút máu anh hùng, ta cn ni đến mi khi mun giúp các em t vượt thng.
Khi mun khuyên nh, k c khi phin trách các em, bn luôn nghĩ đến nhng tính tt đang ny mm trong các em mà bn mun cho chúng trin n:
Thay vì trách mt em: đ làm biếng, vô tâm, bt tài...
Bn nên nói: “Đây là dp may đ em t ra là người có lòng tt”. “Tôi biết em có bn lĩnh rt hay”. “Tôi tin chc, nếu mun em s rt d thương, ai cũng phi ng ngàng”.
Luôn đt mình vào hàng ngũ các em.
T d như:
Thay vì nói: “Các em phi làm vic này”.
Nên nói: “Chúng ta cùng nhau làm vic này”.
Thay vì nói: “Vào nhà th các em phi im lng”.
Nên nói: “Chúng ta đ phi im lng khi vào nhà th”.
Tr em không cn làm tt c nhng gì em mun. Nhưng bn phi giúp em thế nào cho em mun nhng gì em làm.
Đng đi x vi tr em như mt đi phương, nhưng luôn là mt cng tác viên.
Không nên h giá mt em vì em đã vâng li. Đng khi nào nói: Thy biết rt cc ri em cũng phi quy phc thôi.
Nên li dng th h s nht trí ca tp th:
- Hôm nay chúng ta nht trí chơi t tế.
- Chúng ta là người có k cương.
- Chúng ta biết lng nhng khi cn.
- Chúng ta yêu thương nhau như Chúa yêu thương ta.
- Chúng ta là người biết tôn trng trt t.
- Chúng ta luôn đúng gi.
- Chúng ta lúc nào cũng tươi vui...
Đ được s im lng:
Thay vì quát: Im lng. Ta nên la ln mt li nào đ các em ng li t nhiên.
T d như ta la ln: “con ngoan ca Chúa”
Các em ng li: “im lng”
Hay là đ ngón tay phi lên ming t du im lng, tay kia chìa đng h ra coi xem sau my giây s im lng được tuân hành. Khi im lng ri bn nói: “Chúng ta đã mt 15 giây mi im lng được. Ln sau chúng ta ráng ch mt 3 giây thôi...”.
Đ làm cho các em nht trí lng, bn có th nói: “Lúc này ai chúng ta cũng biết phi im lng”. Thế ri bn phi nm luôn ly s chú ý ca các em, mà k chuyn hay nói gì ngay. Nói nh nh, ta s thy s im lng được nhân lên gp đôi.
Cũng nên khích l s ganh đua tp th bng mt đng tác nào đó. Cách này cũng d làm các em vui và chăm chú.
Chng hn như trong căn phòng có hai hàng ghế có th đng lên quỳ xung được. Bn nói: Bây gi chúng ta thi đua xem bên nào đng lên quỳ xung êm nht. Ri ta ly tay làm hiu cho mi bên ln lượt đng lên quỳ xung và cho các em nhn xét.
Đ tp hp, bn nên theo cách thc ca Hướng đo, tp cho các em xếp hàng dc, xếp hình tròn, hình cánh cung hay hình ch U, tuỳ theo nhu cu đòi hi.
Tp hp được báo trước bng hiu còi đ các em thôi chơi và chú ý. Hiu còi th hai, các em chy đến đa đim tp hp, xếp theo hình nào thì nhìn du ch người ch huy. Tiếng còi có th theo nhp chy ca các em, hoc cho các em hát bài đã quen thuc.
Người điu khin đng ch nào cao hơn và quay vào các em. Thy các hàng, đi đã tm n, anh thi còi mt cái toét: Lnh im lng. Các em đng ngay như tượng.
Tuy nhiên cũng không nên lm dng k cương quá gt quá cng theo kiu nhà binh. Mc du có khi cn phi nghiêm chnh như trong bui diu hành, tp th dc th thao, hoc tham gia mt nghi l nào vv... vì thái quá gi cũng gim li ích.
Tinh thn gia đình luôn giúp các em thêm sáng kiến và t do. Óc sáng to và t do y được đánh giá bng s các em cm nhn mình có trách nhim làm cho cuc tp hp được hoàn ho.
Đng chu đ cho lnh ca bn b đôi co nơi chung. Nếu mt em đã t ra bt bình nơi chung như thế, thì bn có th chc rng đã có nhiu ý kiến phn kháng được tp trung.
Bn cn được các em nói ngay nói tht, nhưng nói riêng: “Em nào có chuyn mun nói vi tôi, thì mi đến gp riêng tôi”. Nếu cùng lúc nhiu em đến, phi gp riêng tng em mt.
Đng do nt khi bn chưa tính đến vic có th thc hin được hay không. Cũng đng ha thưởng khi bn đã ch ý không cho. Li ha là mt vt thánh, và các em bén nhy v s công minh, s b ct hng, và b gương mù khi nhn ra nơi bn có triu chng la đo, mc du ch vì mt mc đích tt.
Sc mnh ca ta không phi k lut, cũng không phi phương pháp chế phc các em. Nhưng là trong cuc sng, trong ngun sinh lc t thâm tâm. Không phi ta đào luyn các em, song ta hướng dn các em sinh hot đ t nguyn, hu vui v thc hin điu Chúa ch đi nơi các em.
 

18. Tập các em cầu nguyện

S mng ca bn là đưa các em đến vi Chúa. Đi vi các em nếu Chúa mi ch là mt ý tưởng l m, hoc ch là mt người xa l, thì k là bn chưa làm được bao nhiêu vic.
Phi làm cho các em nhn thy Chúa là người bn cao quý. Ngài biết các em, yêu thương tng em, và vi Ngài các em có th tâm tình t s được.
Nên nhn mnh cho các em câu đnh nghĩa v li cu nguyn mà chính mt em đã nói ra: “Cu nguyn là nói chuyn vi Chúa”. Mun nói chuyn vi ai, trước tiên phi nhìn vào người y, nên trước khi cho các em cu nguyn, bn phi dt các em đi din vi Chúa.
Cũng nên đ ý thái đ bên ngoài. Có th nói vi các em:
- Các em cn thn, chúng ta sp nói chuyn vi Chúa.
- Chúa đang trông nhìn chúng ta.
- Các em khoanh tay li, nhìn vào Nhà Chu, tượng Chúa chu nn, hay tượng Thánh Tâm Chúa...
Hoc bng mt cách khác: “Các em nghĩ đến Chúa đang ng trong các em. Các em nhm mt th xác li đ nhìn Chúa bng mt tâm hn...”.
Nên cho các em đc ra tiếng mt kinh nào. Coi chng các em đc quá nhanh, quá ln cách vô tâm vô trí.
Hướng dn các em chm rãi, s sàng, ngưng mt giây sau mi phn kinh, khi cn nên kéo dài vic ngưng này, nht là bui đu. Đng ngi bt các em lp li kinh đã đc không nên.
Đng cho các em đc kinh khi chưa gii nghĩa cho các em trước.
Đng đc kinh dài, lâu. Các em s mt và hết hng thú cu nguyn.
S thường cho đến 12 tui, chưa cho các em mt lúc đc 10 kinh Kính Mng.
Mt phương cách tt nht là cho các em lp li, khi thì ln tiếng khi thì s sàng, nhng li nguyn tt đơn sơ ngn gn va tm trí các em. Chng hn như:
Ly Chúa Giêsu, con biết Chúa đang đây, trong Nhà Chu.
Ly Chúa Giêsu, con tin kính Chúa.
Ly Chúa Giêsu, con trông cy Chúa.
Ly Chúa Giêsu, con mun mến thương Chúa hơn na.
Xin cho con biết vâng li.
Xin cho con biết sng can đm.
Xin cho con biết thương giúp bn bè.
Xin Chúa chúc lành cho Ba M con.
Xin Chúa chúc lành cho Thy Cô con.
Xin Chúa chúc lành cho người già c neo đơn, người bnh hon tt nguyn và người nghèo kh.
Đ tp cho các em cu nguyn t phát, bn th s dng my cách sau đây:
Bo các em nhm mt, đu hơi cúi. Sau khi đã nhn đnh Chúa hin din và sn sàng nghe các em, bn bo các em lp li nh tiếng các li nguyn bn cu xin thay cho các em.
Cn đ ra mt vài phút cho các em kp nhc li li nguyn bn gi cho các em. Lúc này nên dùng s ít thay cho s nhiu.
Chng hn như: “Ly Chúa Giêsu, Chúa biết con mến thương Chúa nhưng con mun mến thương Chúa hơn na. Xin ban ơn giúp con không làm phin Chúa bao gi. Con mun làm vui lòng Chúa luôn bng cách làm vui lòng bn bè con...”.
Thnh thong bn nên nói vi các em: “trong my phút này không nói gì c, nhưng các em làm thế nào cho Chúa Giêsu cm thy các em đang yêu mến Chúa hết lòng”.
Hay là khi đã làm cho các em nói: “Ly Chúa, con mun làm vui lòng Chúa”.
Bn nói thêm: “Các em phi nghĩ xem hôm nay có th làm gì cho Chúa được vui lòng”. Sau mt hai phút bn nói tiếp: “Tôi tưởng là các em đã tìm thy vic phi làm, vy các em nói s, ha vi Chúa thế nào hôm nay cũng làm vic y”.
Điu can h hàng đu là li cu nguyn ca tr em phi thc là tiếng nói ca con tim, ch không phi li đc trên môi ming. Đã hn cũng phi tp cho các em đc kinh, nhưng không đc như cái máy.
Chng hn đng bt chước v tu sĩ kia, đ chun b cho cuc du hành, nói vi các em: “Các em hãy xin thánh Giuse cho ngày mai tri tt”. Nhưng sau đó, không suy nghĩ gì c, ông ct tiếng đc kinh Kính Mng... Du trong li cu nguyn, cũng phi có lôgích mt chút. Các em bén nhy hơn ta tưởng.
Trong chương trình tp các em cu nguyn, nên nhn mnh v kinh ti. Trước khi lên giường ng, các em quỳ bên giường, nói li xin Chúa tha th ti li phm trong ngày. Xin Chúa gìn gi em và toàn th gia đình qua đêm bình an. Làm du thánh giá đơn, kép, trang nghiêm cn thn.
Mt đim can h cao hơn na là làm thế nào cho các em có cm nghĩ xác đáng v thánh l đi vi các em.
Nếu Chúa Giêsu tái din trên bàn th l dâng trên thp giá chính là đ các em được dim phúc hoà hp ca l các em vi ca l ca Chúa. Ca l y Chúa cn có đ áp dng công ơn Chúa cu chuc cho các em.
Gii thích cho các em hiu ý nghĩa các nghi thc trước l: t ca nhp l đến kinh Tin Kính. Theo tâm lý, các em coi là h trng nhng gì chính là ly làm h trng.
Nên giúp các em chú trng nhiu hơn đến phn Dâng l, Truyn phép và Hip l.
phn Dâng l, lưu ý các em hp lòng vi ch tế dâng lên Chúa nhng lao nhc vt v trong ngày. Và cùng vi ch tế xin Chúa nhn l vt này đ tôn vinh danh Chúa, và mưu ích cho các em cùng toàn th Hi Thánh.
Cũng cn nhn mnh ý nghĩa tượng trưng ca git nước hoà tan trong rượu.
Trong kinh nguyn Thánh Th, nhc nh các em hp vi ch tế cu nguyn cho Hi Thánh, cho mi người đã qua đi, trong s có ông bà cha m anh ch ca các em. Cũng cu cho tt c chúng ta còn ti thế được sng đp lòng Chúa như Đc M và các thánh đ được cùng vi các Đng y ca ngi và tôn vinh Chúa muôn đi.
Trước khi Truyn phép, chun b các em nhìn lên Mình Máu Thánh Chúa khi ch tế nâng Mình và Chén Thánh lên, đng thi các em đc thm li nguyn tt đã được chn trước.
Sau khi Truyn phép, nhc các em theo dõi li nguyn ca ch tế đ dn mình rước l, nếu không thc s thì cách thiêng liêng.
Rước l ri giúp các em cám ơn Chúa. Lúc này không nên cho các em đc kinh hoc hát ngay.
Sau ít phút cám ơn, cu nguyn, nên cho các em đc mt vài thánh vnh có ni dung chúc tng ngi khen cm t.
Mi nghi l, kinh đc, bài hát đu phi được gii thích rành r đ tt c đu nên ca nuôi lòng đo đc các em, nên ngun sáng soi tâm trí các em.
Cho các em tham d gi chu Thánh Th cũng rt có li. Nhưng phi tránh s quen ln sinh nhàm chán.
Đ được vy phi ch đnh mc đích gi chu. Chn bài hát có ni dung hp vi mc đích y, hn là khi hát lên đng thi các em cũng cu nguyn.
Dành ra my phút giúp các em tâm tình vi Chúa v mc đích gi chu, hoc dn gii mt câu Kinh Thánh nào ch dy các em sng tt hơn.
Chng đàng Thánh Giá cũng là ngun ơn phúc và giúp các em hi tâm, min là khéo ng dng cho đ tui các em.
My đim cu lưu ý:
a) Không đ các em nguyên mt ch, mà cho các em đi đến tng nơi.
b) Xướng rõ danh xưng mi nơi. Din t đôi điu va tm các em hiu, không phăng quá đáng, hoc dùng t ng không chnh. Kết thúc bng mt ước nguyn đơn sơ thc ti.
T d như: Chúng ta cùng xin Chúa đã chu kh nhiu vì chúng ta giúp chúng ta sng mnh m hơn.
Hoc là: Chúng ta cùng nhau cam kết vi Chúa s c gng hơn vv...
c) Có th lng mt vài giây, ri đc mt ý nguyn: Ly Chúa Giêsu đã thương yêu chúng con nhiu, xin ban cho chúng con ơn biết mến thương nhau hơn.
d) Không đc kinh Ly Cha, Kính Mng, Sáng Danh, ko quá lâu.
e) T nơi này sang nơi kia, nên hát mt đip khúc có ni dung cm thương Chúa, hoc sám hi ăn năn.
 

19. Thuật nói với trẻ em

Nói vi tr em phi đơn sơ, không tìm văn chương li khu.
T ng ca tr em rt hn hu, nên ch dùng t ng các em có th hiu được. Gp t ng mi l, phi gii thích.
Phi sng đng.
Thay vì đi ging nói: nói bng nét mt, bng c điu cũng như bng đôi môi.
Luôn tránh kiu nói l bch buông th. Nó s gim s trân trng phi có đi vi li bn và con người ca bn.
Đng quên rng tr em nghe bng mt cũng như nghe bng tai.
Nhìn thng vào các em thính gi: mt trong mt. Nên đng nơi nào đ nhìn rõ các em và các em nhìn rõ bn. Đng cách hàng đu chng my thước, không vy các em s mi c, không nhìn lên bn lâu được. Các em cúi mt xung, tc là không còn nghe bn na.
Nếu các em quay lưng ngang, lí lc thì li y ti bn nhiu hơn ti các em. Vì nó chng t bn chưa gây hng thú được cho các em.
Không gim nh nhng gì bn mun nói: các em có th lãnh hi và nhn đnh sc bén hơn ta tưởng. Nhưng vi điu kin là phi trình bày rõ ràng bng ngôn t các em biết và hiu được.
Khi nói v vic đo, bn còn lý do na đ tin tưởng, đó là tin Chúa, các em đã lãnh nhn khi chu phép Ra ti.
Nên nh rng tr em luôn căn c vào li ta nói cho các em.
Thnh thong nên ct quãng đ cho tt c các em nhc li mt câu nào ngn mà bn cho là quan trng.
Tr em cùng lúc không th thâu nhn được nhiu tư tưởng tru tượng.
Mt ý được nhc li bng nhiu cách khác nhau, được din t bng mt vic c th, ri t đó rút ra mt kết lun thc hành. Nếu li được đim thêm mt hai chuyn thiết thc, s có hiu qu chc chn nơi các em hơn mt bài ging lưu loát.
Kêu gi các em chú ý là tt. Làm thế nào cho các em chú ý còn tt hơn. Nhà giáo dc đy kinh nghim có tài làm các em t tình chú ý.
Mun gi s chú ý nơi các em, luôn khi đu bng mt câu chuyn nh. Câu chuyn càng gn gũi các em, càng có sc thu hút s chú ý ca các em.
Đ được linh hot gia các em, đng bao gi din ging mt bài đã thuc lòng. Giá nào cũng tp cho quen ng biến, hoc ng biến đã trù b sn.
Khi người ta đã tín phc mt tư tưởng, đã thu đáo và nhp nhim tư tưởng y. Và nht là khi người ta si mê, đng thi cũng mun người khác si mê tư tưởng y, thì làm sao li không tìm ra được nhng t ng thích đáng đ truyn đt, chia s và làm cho h hng thú.
Ráng cp nht hoá đường li giáo dc ca bn. ng dng tt c mi bước tiến ca khoa sư phm hin đi. Làm thế nào cho các điu bn dy đi vào đi sng các em, ch không ch bám sơ qua vào đu óc, hu thm nhim tâm hn các em, khiến các em t hc sng theo cung cách mi.
Thay vì chết mt trong nhng bài dy luân lý tru tượng, bn nên k thêm chuyn Kinh Thánh c Cu Ước và Tân Ước. Các vn đ tín lý và luân lý cn truyn đt cho các em đu có trong tay. Bn có th nm chc nghe chuyn Kinh Thánh các em cũng hng thú lm, y là chưa k đến ơn riêng bit thường đi kèm vi chuyn Kinh Thánh.
Đi vi tr em, đo không ch là tng hp các chân lý tru tượng phi tin, các gii răn phi gi, các điu cm k phi lánh xa, các nghi l phi tham d mà thôi. Song đo phi thiết thc vi tr em: đó là sng thân tình vi Chúa Giêsu, Đng biết rõ tng em, yêu thương tng em, và tiếp giúp bn bè là nhng người Chúa Giêsu yêu.
Không phi c nói vi các em: vì mi nơi mi đi người ta đu tin s Chúa hin hu, là tc khc các em tin. Vì có th ba các em là người không tin, hay sng như người không tin, nên chng lý nêu trên s không vng.
Tuỳ theo mc đ ta đt các em tiếp xúc vi Chúa Giêsu, sng theo li sng ca Ngài mà đường li giáo dc ca ta được mang danh là Kitô.
My ý tưởng ta cn nhn mnh và nhc đi nhc li, là nhng ý tưởng nn tng ca đc tin như sau:
- Thiên Chúa biết ta, nhìn thy ta, yêu thương ta tng người mt.
- Chính t Thiên Chúa ta nhn lãnh tt c nhng gì làm ta nên hin hu. Nên đúng ra ta phi sinh li tt c nhng ơn đã lãnh nhn cho Chúa và cho tha nhân (vì nhng gì ta làm cho tha nhân, Chúa k như làm cho chính Người).
- Chúng ta cn, mà Chúa li tế nh làm ra như Chúa cn ta.
- Chúa dng nên ta không ch là nhng to vt, nhng k tôi đòi, song là by con ca Người.
- Chúng ta không ch là con ca ba m mà thôi, song còn là con ca Thiên Chúa na.
- Kitô hu không ch là người đc kinh, tham d thánh l, dâng cúng... Song là người trên sân c, ngoài đường ph, cũng như trong nhà th, nơi gia đình, trường hc phi hành đng như người ca Chúa Kitô.
- trn gian ta không ch lo cu ri linh hn mình, cho mình khi la đi đi, mà còn phi cng tác vào vic cu ri toàn th nhân loi.
 

20. Tổ chức cho trẻ em chơi:

S thường tr em đánh giá người ln theo cách thc h quan tâm đến nhng gì các em vui thích. Nên bn phi thit tình quan tâm đến vic vui chơi ca các em. Bn cũng nên coi vic đó là quan trng na, vì nh đó uy thếnh hưởng ca bn được tăng thêm.
Phi làm sao cho các em cm thy sung sướng được trong t chc. Trong đoàn th bn gây dng. Bn hãy tin vào giá tr ca trò chơi.
Trò chơi là mt bn bu hàng đu, và thu hút các em hơn hết. Nên vui chơi có nh hưởng ln trong vic đào to các em.
Mt cuc chơi có t chc làm trin n nơi các em nhiu đc tính quý báu v k cương, v chú tâm, v lanh trí, v t ch và chu đng.
Các em thường hết mình vi trò chơi các em thích. Khi đóng vai ca cnh sát, ca tên trm như là các em thy trong trí tưởng tượng, hay do các chuyn trm cp các em còn nh khi đc sách báo hoc xem trong truyn hình.
Vy ti sao bn không li dng trò chơi như mt phương tin làm sng li nhng chuyn thánh? Trong Tân - Cu Ước, cũng  như trong giáo s và lch s hin đi có rt nhiu đ tài va đp va quý.
Mt trò chơi được chun b k, hp cnh, được phê phán cn thn s là mt bài hc thường thc các em d thm nhun, và nh trí tưởng tượng t mình các em d sng theo đó.
Tuy nhiên phi đ ý đng đ trò chơi ch là trò chơi. Li dng trò chơi cho mt ch ý, nhưng đng lm dng.
Chính bn phi thu thp nhiu trò chơi ng dng cho nhiu hoàn cnh khác nhau và ch bo các em cng tác viên, các huynh trưởng biết na.
Mt cuc chơi ch lý thú khi các người tham d đu thông sut lut chơi, khi các phe hin din đng đu v cơ may thng cuc, và khi người trng tài tinh thông, minh chính không đ xy ra s tranh cãi.
Nhn nh các cng s viên và các huynh trưởng thn trng trong cuc chơi, nhưng không nghiêm ngt. Khi có s tranh cãi, hãy ly tình bác ái, tinh thn th thao mà làm hoà du nhng khiếu ni hp lý ca bên mình.
Tp cho các em biết k thut thng và ngh thut thua. C vũ các em đã chiến đu dũng cm, tuy có thua, và khích l các em hoan nghênh bên thng.
Nên tán thành nhng cuc đu giao hu. Nhưng dè dt v nhng bui tranh tài ln có tường thut kết qu trên báo chí. Vì lúc y các em d mt cái thú v cho chính mình v cuc chơi, và như thế có th thit hi cho các em và cho công trình giáo dc ca bn.
Mt li chơi hp dn các em nhiu, thành to s thích và đc tính các em là li chơi kch tính.
Chn la kch bn và tp luyn các em biu din là nhân t làm nên công trình giáo dc. Nên phi loi b nhng gì tm thường, thô tc, gây nh hưởng xu.
Nhng bn kch đo, nhng thánh s đu là dp cho mt cuc hi hc v đo khá tt. Cũng nên xen vào nhng pha hài hước. Nên chn nhng pha có nhiu ý v, và các din viên nhm tng khán gi mt pha gii trí lành mnh hơn là tìm nhng tràng pháo tay.
Luôn lưu ý đến các em có khiếu hơn. Vì các em d b cám d biu din quá phăng đến rm.
Đng quên rng: bn quan trng hoá vic gì thì các em cũng đng quan đim vi bn. Nếu thy bn quá bn bu v sân khu, các em s tin ch có sân khu mi đáng k.
Trong tt c nhng gì liên h xa gn đến sân khu, bn phi hết sc khôn ngoan, đng đ b lôi kéo vào nhng chi phí quá đáng.
Đng tìm vượt thng bn bè lân cn, hoc qua mt ông bn cũng cùng s thích. Làm thế bn có nguy cơ kit sc, và sm mun sân khu s chiếm hết sinh đng ca bn và ca con cái bn.
 

21. Tập các em hát:

Hãy tin vào giá tr giáo dc ca ca nhc.
Không gì to thành s đng lòng trong tp th bng ca nhc.
Ca nhc biu l linh hn ca tp th, đng thi cũng rèn luyn linh hn y na.
Đ tp hát, phi biêt rành r bài hát y. Lý tưởng là biết thuc lòng đến đ không cn bn. Tuy nhiên cũng nên có bn sn trước mt, vì không ai t ph là không có lúc quên.
Mt phương pháp tt giúp các em thích tp hát là chính mình hoc nh người khác hát bài đó cho các em nghe. Hát thế nào cho các em cm thy thú v và ham mun tp hát được bài y.
Sau đó đc cho các em thuc li, ít là đip khúc, ri tp cho các em hát tng câu đúng ging đúng điu.
Đ ý nhiu đến nhp điu. Đng loáng thoáng thế nào cũng được. Không gì khó bng chnh li mt giai điu đã b hng.
Nếu cn cũng nên bt các em im lng hoàn toàn đ chú tâm nghe bn. Lúc y bn hát chính xác rch ròi như rót vào tai các em.
Khi không phi là ca đoàn, tưởng không cn xướng âm. Li cũng gi cho nh nhc, và tt hơn là mt lúc hc c hai.
Đng ch dy cho các em thuc mt phn bài hát, mà phi thuc c bài.
Nếu chính bn điu khin các em hát, bn đòi các em đ mt xem bn, đ tai nghe bn. Cn nht bn đng nói năng gì, nh c ch, điu b và dáng dp, bn có th làm cho các em cm xúc được bài hát.
Bn nên k lưỡng luyn các em hát đúng cung, đúng ging, đúng điu na. Các em rt có kh năng thưởng thc và hiu hin các đim son y, cn bn nhc chút thôi. Nh s đông các em d làm ni các nhp êm nhp mnh ca bài hát, khiến các em d xúc cm, đng thi cũng làm cm đng luôn khán thính gi.
Đng làm mt các em v cùng mt bài hát:
- Lúc đu: gii thiu và phác tho.
- Tiếp đến: tp đip khúc và mt tiu khúc.
- Sau cùng: hc thêm các tiu khúc và chú ý đến nhp điu.
Ngoài ra cũng nên thay đi bài hát: Ca lý tưởng - ca hài hước - ca hành khúc vv...
Có điu không th tưởng, đó là người d dàng tp các hát bài nhiu bè, c vi các em không hc xướng âm. Tng bước người ta luyn cho tai các em thêm tinh tế và phát trin nơi các em cm thc tt.
Phi đ ý đng bao gi thái quá: trong nhà th, phòng hc hay ti các bui do chơi, không nên hát liên tc. Mt s d sinh nhàm chán.
Vì thế mnh ca ca nhc, bn nên nhân s các ca viên, nghiêm chnh chn la các bài hát. Thường thì các em ít cm thc ý nghĩa li ca hơn là cm xúc v nhp điu bài hát.
Luôn tìm chn bài hát có li mang mt ý nghĩa gì. Bn ráng dn gii cho các em hiu nghĩa các li y. Các em s hát có ý thc hơn và cũng được nh hưởng tt hơn.
Khi t chc mt cuc xut du, bn hãy d kiến mt s bài hát mi người đu đã thuc lòng: bên hát đip khúc, bên hát tiu khúc.
Du sao khi lên cao, xung dc hoc đi hàng mt kéo dài thì không nên hát.
 

22. Nghệ thuật cổ vũ

Nên đ ý c vũ các em, bng cách tin tưởng các em nh khám phá thy năng khiếu nơi các em.
Cn bn tin tưởng nơi thin chí và thiên hướng ca tr em. Điu tt được ước đnh, điu xu thì phi chng minh.
Được bn tin tưởng, năng khiếu ca em s được gia c, và em cm thy có bn phn sng xng đáng vi điu bn tin tưởng.
S tin tưởng tác đng nơi tr em kiu như mt ám th: “Người ta tin là tôi tt, hn là vì s tt có trong tôi, nên tôi phi sng hết sc tt”. Trái li nếu tin là em xu s gi cho em làm xu tht.
Các em thế nào, đón nhn các em y nguyên thế y, ri đào to hướng dn ci đi và hoàn thin các em, nht là tìm ra năng khiếu và đc tính tt đ ri giúp các em khai trin.
Khi phê bình các em, mc du ch trong ni b và bn tưởng là không có lt ra ngoài, nhưng bn đã gim thiu nh hưởng thun li trên các em, ít có th hướng dn các em làm theo ý mình, và cũng ít hy vng hoàn thin được các em.
Nói vi mt em là đ nhát gan, rt rè làm biếng thì cũng như làm ny sinh nơi em nhng tt xu mi ch là mm mng. Nên nói vi tính cách khác hn: “Em ráng t ra là người can đm, mnh dn chăm ch...”.
Thái đ tinh thn gây nh hưởng có th din t qua nhng câu như: “Em sng tt, đúng vi con người em, nhưng em có th hoàn toàn hơn na, nếu em...”. “Vic em làm khá lm ri, nhưng em có th làm tt hơn na, nếu em...”.
Đng khi nào đ em có mc cm tht bi.
Đ cao đúng lúc hành đng thin chí ca tr em. Giúp em như s được đc tính em phi th đc. Làm cho em thy được bước tiến đã đt đ phn khích em tiến thêm na.
Luôn cho tr em mt gương mu, nhưng không phi bn hay mt em nào khác, song chính là em đó. Chng hn như khi em ngoan khích l em sng có nhng khonh khc quý báu hơn na.
Làm thế nào cho các em đã c gng và tiến trin thy được là bn đã biết các em, và rt hài lòng v các em.
Càng thy đc tính tt nơi mi em, bn càng cn trng và khoan hu đi vi các em. Ráng tìm kiếm thì bn s gp được nhng giá tr c nơi các em coi như là thua thit nht.
Bao nhiêu n lc đã b tan v ch vì trong lúc cn thiết đã không có được s khích l đúng đn, đã không có được s c vũ thông minh, và đã không có được mt tình bn kích thích lòng can đm.
 

23. Nghệ thuật quở mắng

Phi dè dt trong li qu mng. Nếu vì mun đánh mnh vào đu óc, vào giác cm tr em đ các em khi tái phm, mà thi phng quá đáng điu li, s rt tai hi. Vì mt là các em b sai lc lương tâm: vic không là gì mà hoá thánh trng ti. Hai là nếu có mt nhn thc va đ v s tht, các em s nghi ng v s hiu biết ca các bn, và như thế là uy thế ca bn cũng b thương tn.
Nếu em phm li, đng làm cho em coi đó như là biu l ca mt tâm trng, ca mt khuynh hướng nn tng trong em, song ch là mt yếu đui trôi qua, có th không tr li na.
Em s t nh: “Khi mà người ta coi tôi là tht thà, can đm, thì tôi phi thế nào cho lòng chân thành và chí dũng cm ca tôi không b nghi ng”.
Khin trách cũng phi chn thi cơ. Đng mng khi em đang trong tư thế không li dng được li mng. Em s gân li vi bn, và mang nhiu phc cm tâm lý.
Ch khi nào biết được em đã mi lòng, lúc y bn làm gì cũng được (lúc này cũng đng lý lun vi em, vì em đã hết lý s ri. Nên ch ít lâu em tr li bình tĩnh đã). Nên nói riêng vi em, chng hn như trước khi chào tm bit em. Ráng đt ti đim là em t nhn: du sao cũng chưa xng vi li ca em. Và bao gi cũng kết thúc bng li khích l em: “Nhìn mt em, tôi thy em đã hi hn... Ngoài ra tôi còn thy mt điu khác na, đó là em rp tâm sa đi. Đi vi tôi điu đó không l, và tôi còn tin rng: ngay t bây gi em hành đng tt hơn”.
Đng đ tp th các em chng li bn ko uy thế ca bn có nguy cơ b tan biến. Đ được vy, nên tránh kết án tt c. Đng nói: “Hôm nay tôi hết chu ni các em ri”. “Tôi không trông làm nên chuyn gì vi các em na...”.
Gim thiu ti đa s các em b la ry trách pht. Vì s sai phm và vic trách pht có tính cách liên đi thường xích các em gn li vi nhau. Như vy các em cùng chu vi nhau s trách pht s liên kết vi nhau cách nguy hi... Các em s i an nhau, và gp dp tin s khích nhau phn đi và tr thành bướng bnh.
Khi cn cnh cáo chung điu gì, nên nói cho các em nghe rõ rng không phi mi em đu như thế... và kết thúc bng mt li đượm v lc quan.
Chng hn như bn nói: “Trong các em có nhiu em đã thc s c gng nhiu, các em đó đã thành công tt đp. Tôi ước mong các em c mãi mãi như thế và hết mi em cũng làm như vy...”.
Mt cách khác: khi tt c các em cùng phm li, đ tránh cái v đi x vi các em như nhng phm nhân, bn hay hoà mình vào tp th các em, và dưới hình dng xét mình, bn nói ln tiếng: “Hôm nay chúng ta đã ăn không hp l...”. Nh luôn kết thúc bng li khích l. Tp hp tt c sc năng đng ca các em v mt đích c th, mt đi tượng phi đt ngay t ngày mai đ sa li điu li phm hôm nay.
Tránh la mng các em nơi th phượng, nht là li ln tiếng na. Mt cái nhìn thường cũng nhc nh cho các em nghiêm chnh li mà các em đã quên. Khi ra khi nhà th, em nào phá quy, hãy đt em y ra mt bên.
Khi cnh cáo mt em mà em đó b chy, bn đng đui bt em li, cũng đng hô bt giùm, ko nên trò cười cho người ta. Nên nh mt em bn nói nh kêu em y li.
Bao lâu li trách móc chưa phi là tiếng vng ca li mà chính em t nhn cho mình t thâm tâm, thì chưa được vic gì.
Đ tránh nguy cơ như chng nhn s ti nào đó được min trách, cn bn làm cho các em hiu: mt ti phm t thú được tha mt na.
Phi phân minh khi ban b li khen thưởng và li phin trách. Nên đ ý đến thin chí ca các em hơn là hin trng bên ngoài ca s vic.
Làm thế nào cho các em cm nhn được rng: khi phin trách các em, thc ra người ta cũng đt mình vào đa v các em, nên cũng kh s v li lm đã phm, v nhng ơ h chnh mng. Mi thin cm phát sinh t lòng nhân hu dn đưa em t nhn li qu mng là đúng dn.
 

24. Thuật xử phạt

Không khi nào được đánh tr em. Nhưng nó làm cho tôi bc lm, nhc bo nhiu ln ri mà đâu nó có nghe.
Đó không phi là lý do chy ti. Nhà giáo dc không có quyn bc tc đến đ mt t ch.
Nếu em không nghe bn, có th là vì bn chưa nm bt được em, chưa hiu em, hoc em chưa hiu bn.
Tránh pht các em đng áp mt vào tường, hay ngi trong góc nhà. Đó là phương pháp phn giáo dc đã li thi.
Nht là tránh pht các em nhà th, bt các em quỳ li gia. Li x pht y làm em nhc nhã, s vô hiu mà còn có nguy cơ gây cho em s oán gin vic đo.
Khi cn pht, đng đ em cm thy là bn tc gin. Trái li phi t cho em nhn ra là bn rt tiếc phi pht em, vì em tác hi riêng mình, tác hi c li ích chung na.
Trước khi x pht, hãy duyt li xem em có li tht không. Chng hn như em không vâng li, có th là vì em chưa nghe rõ, hoc vì em đãng trí.
Hãy coi chng có dư lun cho là bn bt công. Đng bao gi sa pht theo s t giác.
Đnh lượng hình pht tương xng vi tính cách nng nh ca ti phm, và cân nhc ti phm theo phương din li ích ca em và ca tp th, ch không theo s khó chu bn thân bn.
Đp v mt viên gch, đi vi bn đúng là mt vic khó chu, nhưng du sao nó vn nh hơn li nói di và nh hơn mt câu chuyn tm by.
Vic sa pht ca bn luôn mang tính cách giáo dc và có liên can đến vic lm li.
Chng hn như trong tri hè, mt em không vâng li, thôi tm ngay khi đã có hiu lnh, thì vic sa pht có th là ln sau không cho em tm na.
Mt em khác hoc vì lơ đnh hay vì kh di vt giy vn, v cam ra nhà, nên to cho em cơ hi sa sai và t luyn nên người trt t sch s, là ch cho em phc v bn bè bng vic nht giy rơi sân trong mt hai ba.
Khi vp phi s chng đi, bn khi s bng vic t vn xem có phi ti s vng v, thiếu chín chn ca k lut vì đã không được gii thích, ít na là trong mt phn nào đó.
Khi đng trước mt tr ngi không do t bn, bn nên ráng tr ngược nó li.
Khi phi đi phó vi s c chp bn không có trách nhim và đã dàn xếp cũng không khc phc được, bn nên hành đng quyết lit hơn, nhưng khôn khéo, và cách ly k phm li vi bn bè, ý t đng làm nhc.
Cn thn tránh vic kết án quá sm, nên chn ch cho em nh ha và c gng có th sa được ít là phn nào.
Bn nên nh: s sa pht vi vã d làm thi chí người mun ci đi.
Lúc nào cũng vy, nếu bn tht có uy thế nơi các em, không cn bn phi nghiêm pht: mt s cau mày, mt cái nhìn nghiêm ngh cũng đ vãn hi trt t. Nếu các em mến bn, mt s cm nhn đã làm phin bn, đã làm bn không hài lòng, cũng đ cho em biết đã thiết sót bn phn. Đó chính là vic sa pht có hiu qu tt nht.
 

25. Luyện tập đức Bác ái

Bác ái là nhân đc ct lõi ca Kitô giáo. Bn phi nhn mnh v đc y. Hướng mi sinh hot v đc y. Đc bác ái phi là trung tâm đim phát sinh mi phúc li. Bn đng nn, nếu không, công lao bn s tiêu tùng.
Luyn tp đc bác ái là phương pháp chính xác nht đ phát huy tinh thn Kitô giáo. Vì tinh thn Kitô hu được đánh giá bng hành đng bác ái.
Bn nên tin nhn rng: nơi tr em sn có kh năng thâm sâu đ thc hin bác ái. Nhưng rt tiếc kh năng y thường b tính ích k, lòng hn thù và tính hung d dp tt đi. Bn phn bn là giáo dc các em biết nhn nhc, khoan dung, du hin và chp nhn.
Luôn nhc cho các em du ch riêng bit ca Kitô hu: “Người ta c du này mà nhn biết chúng con là môn đ Thy, là các con thương yêu nhau như Thy thương yêu các con”.
To bu khí bác ái huynh đ gia các em: cho các em cùng nhau hô: đây chúng ta yêu thương nhau như Chúa thương yêu chúng ta”.
Nhc cho các em biết mt phương pháp vui chơi cao quý nht trong đi, là t chc đâu cũng cho các em đy cùng chung chơi vi.
Ln hi vic cãi c đm đá s b loi tr như mt gương mù đáng xu h.
Nên cm tuyt nhng bit danh có tính cách x v, nhng li chế giu thù hn, k c đi vi nhng người ghét tôn giáo.
Khai trin nơi các em s s hãi v lòng cung tín và óc bè phái.
Nên lưu ý không đ s ganh đua trt đường sang cnh tranh. Tinh thn gia đình là đúng đo, nhưng không là tinh thn đng cp.
Nhc cho các em biết đc bác ái trước tiên là tôn trng tha nhân, ca ci và quyn li ca h.
Nơi tr em s vô tâm, vô cm thường là lý do phát sinh tính ích k. To cho các em dp nghĩ đến người bt hnh, cách riêng người nghèo hơn các em và các bn đau bnh.
Khuyến khích các em bo tr mt em tàn tt, thay nhau biên thư, tng quà, đó là hoa trái ca l hy sinh quý báu.
Phát trin nơi các em đc bác ái truyn giáo.
Đ gây dng tinh thn Công giáo, không gì công hiu bng vic y.
Bn rt hu lý khi nói: “T chc nào mà trong y đc bác ái được tôn vinh, t chc y được Chúa chúc lành”. Và bn còn đo lường bước tiến t chc ca bn theo s n r ca đc bác ái, đâu có tình yêu thương, đy có Đc Chúa Tri”.
 

26. Huấn luyện lòng trung thực

Đi em phi luôn trung thc trong li nói và trong cách ăn . Đng ngi lên án gi hình, và tm gm tt c nhng gì gian ln, k c trong cuc chơi.
Chính bn phi nên gương v lòng trung thc chu đáo. Mt chút bt chính nơi bn không nhng phá hu uy thế đo đc ca bn, mà còn m ca cho bao nhiêu nhng thoái hoá lương tâm ùa vào.
Làm cho các em hiu: ch la di người ta được. Phn Chúa thu sut mi s, không gì có th qua mt Chúa, thì làm sao la di Ngài được. Chuyn Anania và Saphira trong Công v Tông đ còn gây xúc đng mnh nơi các em.
T cho các em thy: nói di là vic đáng tiếc, vì đánh mt quyn được người ta tin tưởng.
“Là thiếu nhi Chúa Kitô, các em phi tht thà. Ai mun nói di tôi, hn em đó không phi là người bn quen biết ca tôi. Người bn tôi quen biết là người thuc đoàn đi ta ai cũng luôn nói tht. Hay có em nào mi nhp đoàn mun la gt tôi, em đó tht đáng thương. Vì bt buc tôi phi nghi ng em y. Thi gian này, tôi mong được cho biết em y đã tht thà như các em khác”.
Gp em nào thiếu s tht thà, đng kết án em ngay là con người gian di. Nên tránh tng th hoá vi vàng. Vì còn phi phân bit nói di khách quan hay ch quan. Đôi khi có em nhút nhát không biết t bày thế nào. Cũng có s em đáng thương vì t nhiên em hay ba chuyn. Em y ch là vt hy sinh ca trí tưởng tượng.
Bui đu bn vn li dng được khi coi vic nói di đó ch là s lm ln ng nhn. Lúc y nên nói vi em: “Tôi biết em là người tht thà và không mun la di tôi, nhưng em có th t la di mình. Ln sau em cn thn ch nói nhng gì đã biết là chc chn”.
Khi khám phá em đã lm dng lòng tin ca bn, trường hp này và ch trong trường hp này thôi, bn nói cho em biết là bn rút li s tin tưởng nơi em, và t nay s phi duyt li tng điu em nói.
Tp cho các em biết khinh khi trò la bp. Tránh kiu làm báo cáo ma, tăng s người hin din. Tp cho các em biết nhìn thc đ nh đy luôn nói tht.
Có mt phương pháp khá hiu nghim đ phát trin lòng trung thc, nht là đi vi các em Công giáo đã được hun luyn ít nhiu. Đó là vic xét mình chung trong đi. Mi em s t thú cách thành thc nhng li lut đi b ngoài. S trung thc tp th thường gây xúc đng khá mnh, s là khi đim cho bước đi lên thc s v đường siêu nhiên đo đc ca toàn đi.
 

27. Huấn luyện lòng dũng cảm

Bn hãy tha thiết đến vic đào to các em nên người chí khí dũng cm giàu ngh lc.
Đó phi là mt trong các bn tâm chính yếu ca bn. Sau này khi đến tui ging co, cn  phi la chn dt khoát, các em s nghiêng v c gng và t ch đã được tp luyn trước.
Khai trin nơi các em lòng ham chu khó và hiên ngang khi vượt thng được s khó:
“Tri đ mưa. Này các em, ai ngán tri mưa nào? Không ai, hay lm. Điu đó tôi không l. Và đ t ra không ngán tri mưa chúng ta cùng ca lên nào...”.
Đ tp luyn dũng cm, không gì bng gương sáng. Các em theo dõi và đòi hi bn hơn bn tưởng.
Bn nên lưu ý đến thái đ c ch bên ngoài. Không than phin. Trước các em không t v dt, thiu não, bun su hay thi chí.
Đường li giáo dc giàu ngh lc là mt trong các ơn hu có tác dng tt nơi tr em.
Tp cho các em quen chu đng. Đã hn trường hp các em ngã bnh hay b thương, không chm tr đón bác sĩ và chy cha cho vết thương khi nhim đc. Nhưng nên tránh nhng câu hi quá lo lng, thái đ quá thương hi và nhng săn sóc quá đáng, ko các em nhp nhim thói quen lo ngi quá v sc kho, và đng mt tí cũng hong s. Mt trong nhng phương cách khá tt tp luyn các em nên dũng cm, là giúp các em quen chp nhn nhng bt tin nh mà không kêu ca, và thnh thong t ý nhn ăn ko hay t chi mt tin nghi không cn.
Khai trin cái thú n lc nơi các em bng cách kêu gi lòng qung đi: Vì tình bn - Vì danh d  - Vì t trng.
- Vì tình bn: “Ai mun làm vui lòng các bn nào? Ô, đông quá, tôi đã biết trước. Vy thì đây: các em phi hành đng thế này...”.
- Vì danh d: “Có ai li mun va làm Kitô hu va mun di gt cha s mình? Hn là không. Như vy tôi tin tưởng các em, và do đó mi vic s tiến hành tt đp”.
- Vì t trng: “Các em cho tôi mt s sung sướng được thy các em sng như người ln trước mt các u nhi”.
Khi đòi hi em mt vic biết là khó, bn cho em vào nhà nguyn mt lát, sau đó s tr li cho bn.
Bn nói vi em: “Em là mt tín hu nh. Em mến Chúa Kitô nhiu. Em hãy vào bên Chúa, suy nghĩ điu Chúa mun xin em, trong hai phút thôi. Ri em tìm gp tôi”.
Làm thế nào cho các em thưởng thc được nim vui khi vượt thng được khó khăn, nh đó em s nên trưởng thành.
 

IV. MẤY LỜI KHUYÊN THỰC HÀNH

 

28. Tiên liệu

Khi mt vic din tiến không tt, tiên vàn hãy nhn ti mình trước khi đ li cho ai. Hoc t mình thiếu kh năng, hoc thường hơn t mình thiếu tiên liu.
Không tiên liu là căn nguyên phát sinh tai hi làm mình kh và người khác phi kh theo.
Ch huy là phi tiên liu: phòng ho hơn là cha ho.
Trước khi cho các em vào phòng hi, phi chnh đn li các hàng ghế. Ghế không thng hàng, các em vào d gây ln xn.
T chc xut du phi d liu trước: s các em tham d, gi và đim khi hành, đường đi, nơi đến, phương tin di chuyn sinh hot theo mc đích đã chn. Trò chơi, hát, chuyn... gi v.
Tiên liu còn là d đoán các phn ng tâm lý trước mt loan báo hay mt quyết đnh nào đó.
Chng hn như mun báo mt tin không vui, mt vic bt trc, nếu không khéo, không phòng h đ mt s phn khi, chc chn bn s gây nên bu khí nng n, d làm nn lòng. Nếu báo mt tin vui cũng phi cn thn cho s vui cũng phi cn thn cho s vui v phát ra không làm mt trt t.
Bn đã trù liu ngay t lúc đu cho mt bui l, tt lm. Nhưng còn phòng h cho bui kết thúc làm sao, các em ra khi nơi hp thế nào cũng khá quan trng.
Ra mà chen ln xô đy nhau, ch my phút thôi cũng phá hu hiu qu bui l t đu vn tt đp.
T chc mt bui văn ngh, trước tiên phi quy đnh thi gi cho các phn khác nhau ca chương trình, d liu mc xen k quyên tin... Nếu không quy đnh rành rt như thế, bui din có th nng n, kết thúc quá tr, hay phi bt b my mc, d chm t ái, người ta khó lòng b qua được cho bn.
Trường hp t chc trong mt căn phòng, phi tiên liu sao cho khi lnh quá nếu là mùa đông, hoc hm quá nếu là mùa h. Bình thường thì gian phòng cn đ ánh sáng, thoáng mát, ch ngi tươm tt. Nếu s các em đông, phòng li quá hp không đ dưỡng khí, các em s cm thy như b ngp, s khó ngi yên.
Đng đ phút chót mi tho chương trình cho mt cuc nói chuyn, thi khc cho mt ngày, cho mt bui hi hp...
Trên bàn nên có quyn s tay ghi nhng gì phi nói hay phi làm tuỳ theo ý tưởng dn dn s đến vi bn.
Chun b cho vic tĩnh dưỡng gm có: gi chơi, gi hun đc, viếng Thánh Th, hát...
Đ khi b bt ng, bn luôn có sn cun tuyn tp trò chơi, hát, băng reo, chuyn người tt vic tt, s s dng trong gi hun đc, khi phát biu, lúc phi trám vào ch trng vì mưa, vì mt đin hay phi ch đi.
Khi mt chuyn bun xy đến, bn đng nói: “Tôi đâu có ng”. Bi vì trong hai s kin, mt là không th ng, hai là có th ng.
Trường hp th nht bn đã không phòng xa, li chy ti ca bn s vô ích.
Trường hp th hai, phi phòng xa mà đã không làm, li chy ti ca bn s kết án bn.
- Ráng tĩnh lng suy nghĩ, bn s tránh được nhiu phin toái.
- Ráng dành gi lo xa, bn s li được nhiu thi gi.
29. Trt t và t chc
Vô trt t mà đp là mt ngh thut. Đúng, nhưng đó ch dành riêng cho phòng khách. Trên bàn làm vic ca v ch huy không như thế được.
Đâu cũng cn có trt t, nếp sng chng cht ca bn càng không th thiếu trt t.
Trt t giúp bn không phí công tìm kiếm, nên rt li thi gi.
Sp đt thế nào đ khi cn đến bn d dàng thy ngay, tránh được s bc bi.
Luôn thy rõ như cm trong tay nơi đ h sơ can h và giy t cn thiết.
Bn sp đt cho tng thi gi cũng là tt. Nhưng đơn gin hơn là lúc nào cũng sn có trt t.
Nếu bn sp xếp dn sau mi vic đã thc hin, sau này khi cn sp xếp toàn th s mau hơn và được li thi gi.
S dng th gì xong, xếp ngay vào ch ca nó. Đây là mt thói tt, k ít người nhiu theo tính cht ai cũng có th tp được. Nhưng đ thành tp quán, ai cũng phi tp luyn vi bt c giá nào, nếu mun được luôn bình tĩnh và có dư thi gi.
Đòi buc các cng s viên trung thành gi lut sơ đng này đ có được trt t chung cho tp th. Lut đó là: đ dùng, sách v, s sách vv... s dng ri phi đ ngay vào ch dành riêng cho mi th. Lut này phi được tuân gi gt gao không khoan nhượng.
Tp cho các em quen gi trt t: như trong cuc chơi, trong đ đc cá nhân: nón, qun áo, giày dép. Thnh thong nên xét vali, túi rết, xc... Không tha th cho các em đ thc phm chung vi qun áo dơ.
Nên t chc thi đua gi trt t trong các đi. Mi đ đ trt ch, c đi phi phê bình hay phi bt đim.
Dán yết th và nhc nh luôn hai khu hiu: “Vt nào nơi y”. “Vic nào gi y”.
Có th phi dành thi gian lâu mi đt được đim này. Điu đó gây phn ng nơi nhiu bn bè. Nhưng bn không mt gi đâu, bi vì bn đã giúp các em chiến thng oanh lit vi tính cu th, vô tâm, ba bãi.
Càng bn rn càng không được lãng phí thi gi. Phi ý thc bc thang các giá tr. Mi ngày phi hoch đnh chương trình hành đng, và bao nhiêu có th bn thc hin đúng gi đã ghi.
Gp vic ngi làm, phi làm ngay nếu có th, hoc lúc thun tin. Lúc y phi chm dt ngay nhng do d, ln chn và các vic vô ích.
Đng trì hoãn nhng vic có th làm ngay.
Đng chm tr v giy t s sách thư t và bt c vic gì không hôm nay thì ngày mai cũng phi làm.
Nếu cht đng công vic li đ ch khi nào có nhiu gi hơn, không khi nào bn hoàn tt được các vic y. Bn luôn b chnh mng và s chnh mng s dn bn đến nhiu sai lm và nhiu mt nhc không đáng.
Nên tp thói quen tr li thư ngay, dù ch là mt giy chng, mt tin người xin được biết. Bn nh luôn câu ngn ng: “Cho mau là cho hai ln”.
Nếu thư tr li đòi phi nghiên cu tìm tòi mt vn đ gì không tho mãn ngay được, bn gi li mt danh thiếp biên nhn, và đ thư y vào mc thư khn cho d nh.
Không có thi biu rõ ràng và nht đnh, cuc sng s b phí phm, vì phn ln thi gi ch loay hoay xem phi làm gì và làm thế nào.
Điu gì thường xy ra? Bt ưng bn nghĩ đến mt vic phi làm, nhưng vì bn hay không quan tâm, bn đã không ghi nh. Có lúc bn li nghĩ đến vic y, nhưng vì l n lý kia bn li khoan giãn. Ln th ba vic y li được nh đến và bn chú tâm đem ra thc hành. S kin xung quanh khiến vic thc hành tr nên cp bách. Bn bt tay vào vic, nhưng vì đã nhiu phen ln la, bn không còn bao nhiêu hng khi. Bn không còn nhiu gi tp hp các nguyên t đ thành toàn, nên công vic ch đt mt na.
Phương pháp đúng đn là thế này: Nếu vic không dài ngày bn nên làm ngay, min là không gây tr ngi cho công vic khác đang tiến hành tt. Không vy, bn ghi vào s tay và n đnh ngay thi gi làm. Thi gian y ti, bn thc hin cái mt.
Khi cm thy túi bi, bn ngi xung ly bút chì và t giy ghi tt c các vic phi làm theo th t cn thiết và cp bách. Ri thc hin ngay theo th t đã ghi. Bn hết mình dn thân vào vic không còn so đo na.
Bn hãy quý mến ghi chép nhng ý tưởng hu ích xy đến trong trí. Ghi chép ngay khi nó va xut hin ko nó biến mt không hy vng tr li, sau đó li tiếp tc đến vi công vic đã khi s.
Đng bao gi nói: “Tôi mt quá ri”. Rt cuc bn s tin tht như vy, và ri không còn bình tĩnh thanh thn làm vic gì na.
Thường ra nhng người năng n có đ gi cho mi vic, ch người ăn không ngi ri mi hay than phin không có gi.
Hành đng không phi là lao xao khuy đng, càng không phi là lăng xăng: nhưng là phi có hiu qu: “Ta chn và sai anh em đi đ đem li hiu qu (Ga 15,16).
Nếu t li sng là người thường và li sng là linh mc người ta gom li thi gi b phí vì đc sách báo vô b, vì nhng câu chuyn kéo dài không có lý do đ, vì nhng cuc chy chơi vô ích, và nhng công vic mà người khác nếu được mt thi gian hc tp s làm tt hơn ta, thì người ta s thu hi được nhiu thi gi quý báu cho vic bi dưỡng thiêng liêng tinh thn rt hu ích cho thành qu vic tông đ.
Câu nói suông: “Tôi bn lm thì chưa đ”. Còn phi đt thêm câu hi na: “Vic bn y có ích li và ám hp vi trách nhim hin ti ca tôi không?”. Không vy “Ta đi nhiu mà trt đường” (St. Augustin).
Đi vi nht báo, tưởng nên đc ít thôi. Ro qua các đu đ cho biết tng quát các tin tc và biến c xy ra trong ngày, ri tr li đc k các mc quan trng hơn.
Tt hơn là dành gi đc các tun san hay nguyt san, thường mang nhng đ tài có nhiu suy nghĩ, nhiu cht lượng có th cung cp cho ta nhng dinh dưỡng căn bn hơn.
Thi gi b phí rt đt giá. Đi vi đa v chúng ta, thi gi không phi là vàng bc, song là s sng đi đi. Bi vì thi gi ca chúng ta đã trc tiếp hay gián tiếp hiến dâng cho vic cu ri các linh hn.
 

29. Ngân quỹ

“Phúc cho người giàu không chy theo vàng bc, không tin tưởng vào tin tài ca ci. H s hoàn thành nhiu vic l trong cuc sng” (Eccl 31,8-9).
Bn đng là người ham tin ca. Tin ca là mt đy t tt, nhưng là ông ch đc hi.
Đã hn phi cn tin. Nếu t th mình không cn tin thì e rng bn đã quá t cao. Nhưng không được b qua mo mc chân chính như sau:
- Không xài phí vô ích, không được ba ra nhng vic cn gi to.
- Không đ n nn chng cht.
- Làm s chi thu rành mch.
- Kim tra s sách mi ngày.
- Đng quá tn tin khi cn phi tiêu, như vì li ích các linh hn, hoc đ nơi th phượng đ bt xng.
Đi vi người tông đ siêu thoát, khôn ngoan, thit tình, vô v li, thì tin bc không bao gi thiếu.
Đng thiếu minh bch khi kêu gi gây vn. Nếu cn quyên góp, nên nói rõ lý do. Làm thế nào cho người ta biết được thc s ch vì li ích chung h được kêu gi góp phn.
Cũng còn nên đ ý: vì li ích chung đy, nhưng có tht cn trong lúc này không, và li ích có cân bng vi s tin phi b ra không?
Đôi khi cũng nên t chc văn ngh, trin lãm, hi ch đ ly tin gây qu. Nhưng không nên nhiu quá, cũng đng đ bn bù đu vào nhng chun b đến ni không còn gi lo ti hoc lơ là vic chính yếu là đào to đi sng siêu nhiên, tinh thn cho con cái.
Cũng cn dành phn cho hot đng bác ái xã hi, phát trin văn hoá vv... và cho cng s viên ca bn na, vì có người mc sng eo hp không chia st ngân qu gia đình ra được.
Không ngi tr cp giúp các t chc t thin tư liu giáo dc như thư vin, máy chiếu phim, dàn âm thanh, dng c th công vv... k c vic sa cha trường s, sân chơi...
Đng ôm đm quá sc có th đm đang.
S quân bình v th xác tinh thn và v ích li vic tông đ là rt cn. Sc kho ca bn quý hơn ngàn vàng.
Bt c vì lý do gì, không vay n khi chưa có phép B trên.
Phi rt dè dt v tin bc. Luôn tôn trng ý ca người cho.
Khi đi nhim s, phi lo đ li đy đ các nhu cu hng ngày v mi mt, và làm hết sc không đ n li. Nếu đã l mà không còn cách nào thanh toán, thì thưa tht vi B trên và v kế nhim cho các ngài khi ng ngàng.
Hết sc tránh li giao nhim s mà đ vườn không nhà trng.
 

30. Sức khoẻ hàng đầu

Sc kho là hng ân Chúa ban, không được coi thường.
- Là năng lc Chúa cho, phi sinh hoa trái, không được lm dng quá đáng đ ri hơi tí đã bn rn.
- Là tông đ ca Chúa ta có bn phn gìn gi sc kho tương đi tt.
 Lao lc quá là không khôn ngoan, phi hết sc tránh.
Đ tránh lao lc quá, hãy tín thác vào s tr giúp thiêng liêng, không nhn làm bt c vic gì được nh cy. Đó không phi là thiếu qung đi, song là t biết gii hn ca mình, khôn ngoan can đm và ý thc đúng v bn phn.
Phi nhn thc rõ gii hn ca mình mà gi vng gi ng, gi ngh ngơi không khoan nhượng. Luôn căng thng tt bt là mt tính toán sai lm. Không bao gi Chúa đòi ta làm vic quá sc, đ ri tr thành người suy nhược, xun đng.
Lao lc thường do bi thiếu sp đt hơn là bi có nhiu vic. Làm u hay b mt. Làm chu đáo, du có phi c gng, càng thêm ngh lc mi.
Đ khi b lao lc, đng nghin ngm hoài nhng vn đ liên can đến vic d đnh. Phi dành gi gii trí, bàn tính v chuyn khác vi các vn đ đang được tiến hành.
Phi có ngày gi ngh ngơi dưỡng sc. Không cn bn phi đi coi mch mi lúc. Nhưng khi cm thy khó chu mt mi như mun rã ri, nên đi bác sĩ, và khi được khuyên phi ngh, bn nên chp hành. Thà ngh vài ba ngày còn hơn c c gng đ ri sau my ba, bt buc phi b nhà đi ngh tng tháng.
Đng như my người v vn ch mun chết gia công trường. Chng qua đó là kiu cách lòng t ái ca người mun ra v ta là người hùng. Nhưng đó cũng không là gì khác hơn là điên di và phô trương. C bám ly vic khi không còn kh năng điu hành là cách phc v xu.
Lâu lâu nên ngh gii trí, nhưng chng mc thôi. Đng đ gi gii lao tr thành cơn mt mi, như chơi c, xem vidéo quá lâu, quá tr...
Ngh hè mà đi li nhiu quá s có hi, làm tn thương sc kho khi tr li làm vic.
Điu khin mt tri hè, mà k như đã ngh ngơi là không hp lý. Không th gi được là ngh ngơi khi còn phi lo nghĩ và suy tính nhiu.
 

31. Thích nghi

Phi thích nghi vi người, nơi và công vic làm. Khi nhn nhim s mi hay khi s chăm sóc mt by tr, trước tiên đng mong làm hơn người tin nhim, song hãy ráng làm tt nhng gì phi làm.
Đ thích nghi, thường phi thay đi ít nhiu thói quen, và hy sinh mt vài s thích, quan đim c cu.
Thích nghi đ khi s là phương pháp tt đ s vic nên như ý mình. Chưa chi đã mun ci đi ngay s có nguy cơ không biết được hết s tht và vp phi nhiu lm l đáng trách.
Vi đo ln các tp tc s d b chng đi. Hành đng như thế dĩ nhiên là t hu và chuc ly tht bi.
Khi đã thích nghi ri mi tính đến tng n mt. Tính đến n nào thì phi tìm hiu thu đáo mt trái phi ca n y và đ ra mt phương pháp hu hiu nht. Sau đó s tuỳ nghi làm cho người ta tiếp thu ý kiến d dàng vui v, và thc hin vic ci đi chính bn đã làm cho h mun.
Không bao gi ch trích v tin nhim, cũng không tuyên b phá hu công trình ngài đã xây dng.
Phi tránh nhng phán quyết: “Phi làm li t đu”. “Cái gì cũng cn sa đi hết...”. Nhng li y có th gây nên s chng đi kch lit rt tai hi cho các linh hn.
Nếu bn ch là ph tá thì đng nói năng hành đng thế nào khiến người ta cm tưởng như có s rn nt gia bn vi v ch nhim.
Nếu làm vic cng tác vi nhiu anh em, phi hết sc bo v s hip nht trong ý kiến và tâm tình.
Luôn lưu ý không đ xy ra bt bình gia các phong trào và đoàn hi.  Đng đ tinh thn đo làm hi tinh thn gia đình ca giáo x. Nhc nh và đòi hi h: sinh hot tuy có khác, nhưng mc đích ch có mt. Nhn mnh h v tinh thn bác ái yêu thương. Tinh thn y đòi s kết hp ch không phân ly.
Hành đng theo nhân bn là s dng s vic như nó hin có và tác to nó ng hp vi tương lai (Ollé-Laprune).
 

32. Tinh thần phẩm trật

Ráng luyn cho có tinh thn phm trt và nêu gương v s tôn trng cũng như tuân th ý B trên.
Tán thành đy đ nhng quyết đnh ca Hi Thánh. Chính đó là điu Chúa Thánh Thn linh ng cho Hi Thánh trong hin ti.
Đng quên tinh thn Công giáo là cm thông vi Hi Thánh.
Luôn liên lc vi văn phòng ch đo các phong trào đa phn và làm gương trung thành vi các ch th ca đa phn.
 Không b qua các t chc sinh hot tông đ khác: chúng ta cùng liên đi vi nhau, nhưng tt c đu cho Giáo Hi.
Đng lp thành phe nhóm riêng, cũng không hành đng cô đc riêng r.
Nếu là người ph tá, đng thi li là giám đc phong trào, hãy cn thn đng đ phong trào tách ri khi giáo x, và đ ý chu toàn tng nét nhng nhim v thuc giáo x.
Hãy xác nhn: cách thc khi tiếp khách, trang nghiêm khi c hành Bí tích, lòng được khi dâng thánh l, s kiên nhn khi ngi toà, thái đ khi ch s l nghi an táng và s siêng năng thăm viếng bnh nhân, đem li li ích không th ng.
Thưa anh em linh mc ph tá và các giám đc phong trào, xin đng quên giáo x và hết nhng gì liên can đến giáo x là thuc trách nhim cha s. Nên phi cn thn, không to nên giáo x trong mt giáo x. Hãy báo cho cha s biết nhng sáng kiến và d đnh ca bn. Nht là nếu bn còn tr, nên luôn bàn hi, xin s ch dn và nhng kinh nghim ca Ngài.
Đôi khi phi hy sinh cái có dáng v tt đ được cái tt tht. S nht trí vi cha s có th đòi bn phi hy sinh ít nhiu các d đnh, nhưng rt có li cho các linh hn.
Đi vi linh mc, s tuân theo và tôn trng B trên, không phi là mt s chp nhn th đng lnh đã được ban b, song là mt s cng tác tích cc và ý thc.
Mi hành đng nhân linh như tính t phát, đu óc suy tư, tinh thn thc tin đu phi được hiến thánh và s dng cng tác vi công vic ca Đc Kitô trong đc vâng li. Do đó vâng li không phi là hu b hay làm suy nhược các tài năng trên, song làm sinh đng chúng bng sc sng mi, bng ngh lc mi.
Như vy vì vâng li có khi cũng phi khai sáng cho B trên. Vì tinh thn vâng li có lúc còn phi nhc nh, k c khiếu ni B trên khi mnh lnh ban ra có dáng v không đúng.
Vic xin xét li, li yêu sách... đành rng có th sinh phin hà, nhưng cũng tht là mt s cng tác Chúa đòi hi, và là nhân t làm nên đc vâng li trung thc.
Vì thế không nhng nên mà còn có th phi làm các vic trên. Hơn na đôi khi cũng phi bàn cãi tho lun mt lnh đã được ban b, nhưng luôn trong tinh thn vâng phc và trong ý chí trong sáng mun làm cho ý Chúa được t rõ và nên trn.
Vâng li không biết phn ng có th là du ch ca tính ba phi, s trn lành không c ch biết ch lnh B trên.
Nhưng khi B trên đã quyết đnh thì phi tuân theo. Bi vì nn tng ca đc vâng li là tín thác nơi Đc Kitô Đng Phù Tr Hi Thánh. S tín thác y s không lung công. Ngoi tr ti li và nhng dính dáng ti li, còn thì trong mi n khác vâng li là tt hơn. Và phi vâng li không có hu ý, không ân hn, không ngm ngm đ kích. Ý Chúa là: Li ngài phi là quyết đnh sau cùng.
Người đt ý mình và tâm tình mình vào đc vâng li, có quyn tin tưởng: Chúa quyn năng và khôn khéo có th quay tr mi s nên li ích cho mình và cho các linh hn thuc trách nhim: “Tt c đu góp phn vào phúc li cho người mến yêu Chúa”.
 

33. Không ngã lòng

Nhà giáo dc không bao gi được ngã lòng, vì điu lành ta làm không luôn được nhìn thy, cũng không khi nào biết được hết đang khi cm ci làm.
Vic thường xy ra là có s tr tưởng là đã ung công thì sau các y li rt trung thành.
Cũng có em được k như là có ngày em s b ta. Ng đâu ch do mt li ta nhn nh em trong dp nào đó, sau cùng em đã tìm thy đường tr v vi Chúa d dàng.
Nhng tiếp xúc hng ngày, nhng trao đi thường xuyên đu cht cha nhng hiu qu không ng.
Không ai biết được hoàn toàn nhng nh hưởng có th gây nên. “Mt bài nói chuyn được chun b công phu có th li vô hiu. Trái li mt li nói vô tình, mt n cười, mt c ch hin du đã thay đi được cuc đi” (Abbé Flory).
Ngã lòng không gì khác hơn là hu b chút ngh lc còn li, ly ly do mình không đ tài. Đó là cách gii quyết vô lý và nguy him.
Gp tr ngi bn nên nói: “Tí vy chưa sao”. “Nhng khó khăn xut hin đ được nh b đi”. “Vt v tht, nhưng vui”.
Trong mi n đng đ s ngã lòng cun hút bn đi. Nên t nh: “Tôi li dng hết đ thu hoch kết qu tt hơn”.
Khi mun nn lòng, nên nh li Li Chúa: “Hãy vng tin, Ta đã thng thế gian” (Ga 16,33).
“Đng di tin là đã phí công, song phi xác tín tm nh hưởng vic đã làm, mt bước chân ta cũng đè nng trên vũ tr (A. Mahaut).
Chúa không đòi ta kết qu, mà đòi c gng. C gng vì mc đích siêu nhiên không bao gi b ung phí.
Trong vic chăm sóc các linh hn, ta phi x s như các thiên thn h th vi người được Chúa trao cho trông coi gìn gi. Các Ngài khuyên nh h bao nhiêu có th, tn tình giúp đ h làm lành. Nhưng nếu h lm dng s t do mà làm ngơ các li ch bo, các Ngài không kh tâm, hnh phúc các Ngài vui hưởng không b xáo trn.
Cũng thế ta làm vic hết sc có th cho người ta tr li và nên thin ho. Theo lương tâm, mt khi đã chu toàn bn phn là ta yên lòng, và đng ngã lòng khi thy bnh nhân chưa khi ngay như ta mun, k c khi bnh nhân không mun cha khi na (St. Ignace).
Không nhìn thy thành công, mà tôi vn can đm cy trông, nhng c gng hy sinh y thế nào cũng sinh li cho anh em tôi. Tôi c vì mến thương mà gieo vãi... ch mình Chúa mi làm được cho ht ging ny mm.
Nhà nông ch có mt ý là gieo hết ht, gieo đúng lung, ch

Tác giả: Abbé G. Courtois

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây